Teklifleri karşılaştırmadan önce eşitlenmesi gereken kalemler
İki teklif arasındaki fark çoğu zaman fiyat etiketinde değil, fiyata neyin dahil olduğunda gizlidir. Karşılaştırmaya başlamadan önce aşağıdaki kalemlerin her teklif için netleşmesi gerekir; aksi hâlde daha ucuz görünen teklif toplamda daha pahalıya gelebilir.
| Kalem | Neden teklifler arasında fark yaratır | Teklif isterken sorulacak soru |
|---|---|---|
| KDV | Bir teklif KDV hariç, diğeri dahil verilirse ham tutarlar zaten karşılaştırılamaz. | "Verdiğiniz tutar KDV hariç mi, dahil mi? Oran nedir?" |
| Nakliye / kargo | Bedelin hangi tarafa ait olduğu yazılmazsa sonradan alıcı üstlenir. | "Nakliye kime ait, tutarı teklife dahil mi?" |
| Söküm, taşıma, kurulum | Mobilya, klima, jeneratör ya da sunucu kabininde ciddi bir kalemdir. | "Söküm ve kurulum dahil mi, ayrı mı faturalanacak?" |
| Veri imha / temizleme | Veri taşıyan cihazlarda hem maliyeti hem sorumluluğu belirsiz kalır. | "Disk temizleme/imha kimin sorumluluğunda, tutanak verilecek mi?" |
| Ödeme vadesi | Peşin bir tutar ile aynı rakamın 45 gün vadelisi aynı şey değildir. | "Ödeme peşin mi, kaç gün vadeli mi?" |
| Garanti süresi | Aynı cihaza garantisiz ve 6 ay garantili teklif çok farklı risk taşır. | "Kaç ay garanti veriyorsunuz, kapsamı nedir?" |
| Kondisyon | Aynı model, farklı kondisyon pratikte farklı üründür. | "Kondisyon derecesi ve varsa muayene raporu nedir?" |
| Teslim süresi | Geç teslim, kiralama veya aksama olarak gizli maliyet üretir. | "Sözleşmeden kaç gün sonra teslim edilecek?" |
Aracın uyguladığı formüller
Hesabın tamamı aşağıdaki kurallardan ibarettir; gizli bir katsayı, gizli bir referans fiyat ya da "piyasa verisi" yoktur. Her adımı elle de yapabilirsiniz.
| Adım | Formül / kural |
|---|---|
| 1. KDV'den arındırma | net = KDV dahilse tutar / (1 + oran/100), değilse tutar — oran kullanıcı girdisidir. |
| 2. Size ait ek kalemler | bana_ait = nakliye + kurulum + veri imha (yalnız "bana ait" işaretliler) + diğer |
| 3. Düzeltilmiş tutar | Satın alma: net + bana_ait · Satış: net − bana_ait |
| 4. Vade etkisi (yalnız oran > 0 ise) | etkin = düzeltilmiş / (1 + (oran/100) × gün/365) — basit faizle bugünkü değer. |
| 5. Yalnız-para sıralaması | Satın almada etkin tutar küçükten büyüğe, satışta büyükten küçüğe. |
| 6. Ölçek kriterleri (0–100) | Düşük iyi: 100 × (maks − x) / (maks − min) · Yüksek iyi: 100 × (x − min) / (maks − min). Tüm teklifler eşitse kriter skordan çıkarılır. |
| 7. Puan kriterleri (0–100) | Kondisyon, karşı taraf güveni ve serbest kriterler: puan × 10 — puanı siz verirsiniz. |
| 8. Ağırlıklı skor | Σ(ağırlık × puan) / Σ(ağırlık); ağırlığı 0 olan kriter hem paydan hem paydadan düşer. |
| 9. Çift sayım koruması | Para maliyeti oranı > 0 iken vade zaten tutara işlendiği için ayrı vade kriteri devre dışı bırakılır. |
| 10. Duyarlılık | Tutar ağırlığı bir kademe değiştirilip skorlar yeniden hesaplanır; birinci değişiyorsa sonuç "kırılgan" işaretlenir. |
Neden kondisyon için hazır bir katsayı kullanmıyoruz?
İkinci el ekipmanda A, B, C gibi kondisyon derecelerinin sayısal karşılığı konusunda sektörde kabul görmüş bir standart yoktur; üstelik aynı harf farklı satıcılarda farklı şeyi anlatabilir. "A = 100, B = 66" gibi bir tablo koymak, size ait olmayan bir piyasa varsayımını sonucunuzun içine gizlemek olurdu. Bu yüzden kondisyonu her teklif için siz 0–10 arasında puanlarsınız. Derecelerin ne anlama geldiğini kondisyon derecelendirme rehberinde bulabilir, elinizdeki cihaz için dereceyi kondisyon derecesi belirleyici ile tahmin edebilirsiniz. Teklif sahiplerinin aynı tanımı kullandığını doğrulamakta fayda var.
En düşük teklif her zaman en iyi teklif değildir
Araç bilerek iki ayrı sıralama gösterir. Yalnızca paraya bakan sıralama, tekliflerin eşitlenmiş hâlini verir. Ağırlıklı sıralama ise sizin önceliğinizi işin içine katar. İkisi farklı çıktığında asıl soru şudur: aradaki fark, daha uzun garanti veya daha iyi kondisyon için ödemeye değer mi? Araç bu farkı TL ve yüzde olarak yazar ama sizin yerinize cevaplamaz.
Alışılmadık ölçüde düşük bir teklif her zaman iyi haber değildir; kaynağı ve satıcı meşruiyeti belirsiz tekliflerde bilinen dolandırıcılık kalıplarını gözden geçirin ve kabul öncesi muayene ve testi atlamayın.
Karşılaştırmadan sonraki adımlar
- Teklifleri hangi kanaldan toplayacağınıza karar vermediyseniz: satış kanalları karşılaştırması.
- Seçtiğiniz teklif üzerinde pazarlık edecekseniz: kanıta dayalı fiyat müzakeresi rehberi.
- Cihazı teslim almadan önce: muayene kontrol formu.
- Kabul edilen teklifi belgeye bağlamak için: satış/devir sözleşmesi ve teslim tutanağı.
- Hangi belgelerin gerektiğinden emin değilseniz: ekipman belge seçici.
- Satış tarafındaysanız defter değeri için: amortisman ve değer hesaplama; uzun vadeli maliyet için ikinci el mi sıfır mı toplam maliyet karşılaştırması.
Veri taşıyan cihazlarda bir uyarı
Veri imha bedelinin hangi tarafa yazıldığı ticari bir pazarlık konusudur; ancak KVKK kapsamındaki veri sorumlusu yükümlülüğü bu pazarlıkla karşı tarafa devrolmaz. Uygun yöntemi veri imha yöntemi belirleyici ile daraltabilir, işlemi veri imha tutanağı ile belgeleyebilirsiniz. Somut durumunuz için hukuki görüş almanız gerekir.