İşletmeler zaman zaman kullanmadıkları demirbaşları veya ikinci el ekipmanı satar. Bu satışın muhasebeleştirilmesi, sıradan bir mal satışından farklıdır: çünkü demirbaş amortismana tabi bir duran varlıktır ve kaydını kapatırken birikmiş amortismanı da dikkate almanız gerekir. Bu rehber, satışın muhasebe kaydını, KDV yönünü ve amortisman ilişkisini örnekle anlatır.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır; bağlayıcı bir mali veya vergi tavsiyesi değildir. Güncel oranlar, hesap planı ve özel durumlar için mali müşavirinize veya Gelir İdaresi Başkanlığı'na (GİB) danışın.
Önce: Net Defter Değerini Bulun
Bir demirbaşın satış kaydına başlamadan önce net defter değerini bilmelisiniz:
Net defter değeri = Maliyet bedeli − Birikmiş amortisman
Örneğin 60.000 TL'ye alınmış ve bugüne kadar 40.000 TL amortisman ayrılmış bir demirbaşın net defter değeri 20.000 TL'dir. Satış bedeli bu değerin üzerindeyse kâr, altındaysa zarar oluşur. Defter değerini ve tahmini piyasa değerini hızlıca karşılaştırmak için amortisman ve değer hesaplama aracını kullanabilirsiniz.
Satışta Kullanılan Başlıca Hesaplar
Demirbaş satışında tek düzen hesap planında tipik olarak şu hesaplar yer alır:
- 255 Demirbaşlar — varlık maliyet bedeliyle bilançodan çıkarılır (alacak).
- 257 Birikmiş Amortismanlar — o güne kadar ayrılan amortisman kapatılır (borç).
- 100 Kasa / 102 Bankalar / 120 Alıcılar — tahsil edilen tutar (borç).
- 391 Hesaplanan KDV — satışta hesaplanan KDV (alacak).
- 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar — satış kârı (alacak) veya 689 Diğer Olağandışı Gider ve Zararlar — satış zararı (borç).
Hesap kodları işletmenin hesap planına göre değişebilir; kesin kayıt için mali müşavirinize teyit ettirin.
Muhasebe Kaydı Adımları
Süreci sade adımlara bölelim (aşağıdaki adım adım liste kaydın mantığını gösterir):
- Net defter değerini hesapla: maliyet − birikmiş amortisman.
- Birikmiş amortismanı kapat: 257 hesabı borçlandırılır (varlıkla birlikte kayıttan çıkar).
- Demirbaşı çıkar: 255 hesabı maliyet bedeliyle alacaklandırılır.
- Tahsilatı işle: kasa/banka/alıcı hesabı, satış bedeli + KDV kadar borçlandırılır.
- KDV'yi ayır: 391 Hesaplanan KDV alacaklandırılır.
- Farkı kâr/zarara yaz: borç-alacak farkı kârsa 679, zararsa 689 hesabına işlenir.
Çözülmüş Örnek
Bir işletme, 60.000 TL maliyetli ve 40.000 TL amortisman ayrılmış bir demirbaşı 25.000 TL + KDV karşılığında satsın (KDV oranı örnek olarak %20 alınmıştır; güncel oran değişebilir).
- Net defter değeri: 60.000 − 40.000 = 20.000 TL
- Satış bedeli: 25.000 TL
- Hesaplanan KDV (%20): 5.000 TL
- Tahsil edilen toplam: 30.000 TL
- Satış kârı: 25.000 − 20.000 = 5.000 TL
Örnek yevmiye kaydı:
| Hesap | Borç | Alacak |
|---|---|---|
| 100 Kasa / 120 Alıcılar | 30.000 | |
| 257 Birikmiş Amortismanlar | 40.000 | |
| 255 Demirbaşlar | 60.000 | |
| 391 Hesaplanan KDV | 5.000 | |
| 679 Diğer Olağandışı Gelir ve Kârlar | 5.000 |
Borç toplamı (70.000) ile alacak toplamı (70.000) eşittir. Satış zararı olsaydı, fark 679 yerine 689 hesabına borç olarak yazılırdı.
Amortismanı Biten Demirbaş Satılırsa
Tamamen amorti olmuş (net defter değeri sıfıra inmiş) bir demirbaşı satarsanız: birikmiş amortisman maliyetin tamamına eşittir; 255 ve 257 karşılıklı kapanır ve tahsil edilen tutarın KDV hariç kısmının tamamı (defter değeri sıfır olduğundan) kâr olarak 679 hesabına yazılır. Yani amorti olmuş cihazın satışı çoğu zaman doğrudan gelir yaratır — bu yüzden atıl, amortismanı bitmiş ekipmanı elden çıkarmak mali açıdan da anlamlıdır.
KDV Yönü
İkinci el de olsa, işletmenin aktifine kayıtlı bir demirbaşın satışı genel olarak KDV'ye tabidir ve satış anında hesaplanan KDV (391) beyannamede gösterilir. Uygulanacak oran ve olası istisnalar mevzuata göre değişebileceğinden, güncel KDV oranını ve özel durumları mali müşavirinize doğrulatın.
Faydalı Ömür ve Amortisman Oranı Nereden Belirlenir?
Amortisman süresi ve oranı keyfî değildir; Gelir İdaresi Başkanlığı'nın yayımladığı VUK Amortisman Oranları Genel Tebliği esas alınır. Ekipman türüne göre faydalı ömür (ve buna bağlı yıllık oran) farklıdır. Güncel oranlar için resmi tebliğe veya mali müşavirinize başvurun.
Süreci Belgeyle Kapatın
Muhasebe kaydının yanında satışı belgelemek de önemlidir: fatura, satış/devir sözleşmesi ve teslim tutanağı. Envanterinizi düzenli tutmak, hangi demirbaşın ne zaman ve hangi değerle çıktığını izlemeyi kolaylaştırır; bunu varlık yaşam döngüsü rehberinde ve ikinci el ekipman yönetimi rehberinde ele aldık. Reyoma, ekipmanı fotoğraftan tanıyıp envantere ekler ve satış–sözleşme–fatura adımlarına bağlar. Başlamak için Reyoma'yı keşfedin.
Dürüst Çerçeve
Tekrarlayalım: bu rehber genel bilgilendirme içindir, bağlayıcı mali/vergi görüşü değildir. Hesap kodları, KDV oranları ve amortisman süreleri mevzuata ve işletmenizin durumuna göre değişebilir. Kesin uygulama için her zaman mali müşavirinize veya GİB'e danışın.